12 sierpnia na niebie nad Polską pojawi się jedno z najciekawszych zjawisk astronomicznych ostatnich lat – zaćmienie słońca. To jedyna okazja w naszym życiu, aby zaobserwować tak zaawansowane zaćmienie z terenu naszego kraju. Jak co roku sierpniowe niebo zapewnia nam też kolejne widowisko – Ziemia przechodzi przez Pas Perseid czyli „spadających gwiazd”.
Jak obserwować zaćmienie bez ryzyka uszkodzenia wzroku? Czego użyć do ochrony oczu i jak się ustawić? Jak znaleźć w naszej okolicy miejsce, z którego zobaczymy sierpniowe perseidy? Jak zlokalizować punkt, w który musimy patrzeć? Odpowiedzi na wszystkie te pytania znajdziecie poniżej – w naszym astronomicznym kompendium na przyszły tydzień.
Zaćmienie słońca
Gdzie i o której obserwować zaćmienie słońca?
Zaćmienie 12 sierpnia będzie widoczne w Polsce wieczorem, a w wielu regionach jego końcowa faza zbiegnie się z zachodem Słońca. Będzie to zaćmienie częściowe, ale jego skala będzie wyjątkowo duża. Największe zakrycie tarczy Słońca wystąpi w północno-zachodniej i zachodniej części kraju – tam Księżyc przesłoni ponad 80 proc. tarczy. Na wschodzie i południu Polski zjawisko będzie słabsze.
- woj. zachodniopomorskie, lubuskie, dolnośląskie – ok. 85 proc.
- woj. wielkopolskie, kujawsko-pomorskie, pomorskie, łódzkie – ok. 84–82 proc
- woj. mazowieckie, warmińsko-mazurskie, opolskie – ok. 80–82 proc.
- woj. śląskie, lubelskie, podlaskie – ok. 75–80 proc.
- woj. świętokrzyskie – ok. 75 proc.
- woj. małopolskie, podkarpackie – ok. 70–75 proc.
Mimo tych różnic, wszędzie obowiązują identyczne zasady bezpieczeństwa. Eksperci zalecają wcześniejsze sprawdzenie miejsca obserwacji, aby upewnić się, że zachodni horyzont nie będzie zasłonięty przez budynki lub drzewa. Zjawisko będzie widoczne około 18:00–20:40, maksimum około 19:20–19:30.
Dlaczego ochrona wzroku jest konieczna
Patrzenie na Słońce bez odpowiedniego zabezpieczenia może doprowadzić do trwałego uszkodzenia siatkówki. Niebezpieczeństwo nie znika podczas zaćmienia – nawet jeśli znaczna część tarczy zostanie przesłonięta przez Księżyc, pozostałe światło nadal jest zbyt intensywne dla ludzkiego oka. Co istotne, uszkodzenia mogą powstać bez bólu i ujawnić się dopiero po pewnym czasie. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne, przyciemniane szyby czy klisze fotograficzne nie zapewniają skutecznej ochrony.
Co kupić przed 12 sierpnia?
Najprostszym i najtańszym rozwiązaniem są certyfikowane okulary do obserwacji zaćmień zgodne z normą ISO 12312-2. To właśnie one blokują szkodliwe promieniowanie oraz redukują natężenie światła do bezpiecznego poziomu.
Dobrym wyborem są także gotowe folie słoneczne do samodzielnego wykonania filtra lub ekranu projekcyjnego. Miłośnicy fotografii powinni z kolei zaopatrzyć się w filtry na obiektyw – aparat również wymaga odpowiedniego zabezpieczenia.
Dla osób dysponujących lornetką lub teleskopem również niezbędny będzie specjalny filtr słoneczny montowany z przodu obiektywu. Nigdy nie wolno patrzeć przez przyrządy optyczne przesłonięte jedynie okularami do zaćmień – skupione promienie mogą błyskawicznie uszkodzić wzrok.
Lepszej okazji nie będzie
To wydarzenie zdarza się rzadko i z pewnością przyciągnie tłumy obserwatorów. Kolejne zaćmienie będzie można obserwować w przyszłym roku, niestety w Polsce księżyc przysłoni 25-40% tarczy słońca. Aby zobaczyć pełne zaćmienie w przyszłym roku, trzeba wybrać się do Hiszpanii, Maroko lub Egiptu. Kolejne pełne zaćmienie na terenie Polski zobaczą dopiero nasze wnuki – 7 października 2135 roku.
Perseidy – jak obserwować rój meteorów
Do podziwiania Perseidów nie potrzeba teleskopu ani lornetki. Wystarczy znaleźć odpowiednie miejsce, uzbroić się w cierpliwość i skorzystać z kilku darmowych aplikacji. Maksimum roju Perseidów przypada na noc z 12 na 13 sierpnia, a w tym roku warunki do obserwacji będą wyjątkowo sprzyjające. Nów Księżyca sprawi, że niebo pozostanie niemal idealnie ciemne, dzięki czemu zobaczymy znacznie więcej meteorów.
Najlepsze warunki panują po północy i utrzymują się aż do świtu. W sprzyjających warunkach można dostrzec nawet kilkadziesiąt, a lokalnie ponad sto meteorów w ciągu godziny. Najważniejsza jest cierpliwość. Wzrok potrzebuje około 20 minut, aby w pełni przystosować się do ciemności, dlatego warto unikać patrzenia na jasne ekrany i latarki.
Uciekaj od miejskich świateł
Największym wrogiem obserwacji jest zanieczyszczenie światłem. Nawet niewielka łuna nad miastem znacząco ogranicza liczbę widocznych meteorów. Najlepiej wybrać otwartą przestrzeń z dala od zabudowań, gdzie nic nie zasłania horyzontu. Pomocna okaże się aplikacja typu Light Pollution Map, która pokazuje poziom zanieczyszczenia świetlnego na interaktywnej mapie. Wystarczy znaleźć najbliższy obszar oznaczony najciemniejszymi kolorami i właśnie tam zaplanować wieczorną obserwację.
Gdzie patrzeć?
Perseidy wydają się wylatywać z jednego punktu zwanego radiantem. Znajduje się on w gwiazdozbiorze Perseusza, od którego rój wziął swoją nazwę. Nie oznacza to jednak, że należy przez cały czas wpatrywać się wyłącznie w ten fragment nieba. Meteory mogą pojawić się praktycznie nad całym horyzontem. Tam jednak będzie ich najwięcej.
Odnalezienie radiantu ułatwią mobilne planetaria wykorzystujące odbiornik GPS i żyroskop telefonu. Stellarium Mobile, Star Walk 2, Sky Map czy Night Sky pokazują aktualny układ gwiazd po skierowaniu smartfona w niebo. Warto także włączyć w nich tryb nocny z czerwonym ekranem. Dzięki temu sprawdzając kierunek, nie utracimy adaptacji wzroku do ciemności.
Jak zrobić dobre zdjęcie Perseid?
Fotografowanie Perseidów wymaga nieco przygotowań, ale nie jest zarezerwowane wyłącznie dla profesjonalnych aparatów. Smartfon najlepiej ustawić na statywie i skorzystać z trybu nocnego lub ręcznego, jeśli jest dostępny. Pomocny będzie również samowyzwalacz albo pilot Bluetooth, aby uniknąć poruszenia urządzenia. Najlepsze efekty daje fotografowanie szerokiego fragmentu nieba z wykorzystaniem dłuższego czasu naświetlania. Im mniej sztucznego światła w okolicy, tym większa szansa na uchwycenie jasnego śladu meteoru.
Nie przegap sierpniowych spektakli
Zakup odpowiednich okularów lub filtrów wystarczy, by cieszyć się zaćmieniem bez narażania wzroku. W przypadku obserwacji Słońca nie ma miejsca na kompromisy – jedynie certyfikowany sprzęt gwarantuje bezpieczeństwo.
Choć Perseidy wracają co roku, nie każda ich obserwacja wygląda tak samo. Tegoroczne warunki będą wyjątkowo sprzyjające – ciemne niebo pozbawione blasku Księżyca pozwoli dostrzec więcej meteorów i w pełni docenić widowisko. Spadające gwiazdy można obserwować także podczas innych rojów meteorów w ciągu roku, jednak trudno znaleźć lepszy moment na nocną wyprawę pod gołe niebo niż ciepły, letni wieczór.
Źródło: EC1 Łódź, Astroshop, RP.pl
Zdjęcie otwierające: Pexels