Od dziś sztuczna inteligencja w Polsce przestaje funkcjonować w prawnej próżni. Zasadnicza część długo oczekiwanej ustawy o systemach AI właśnie weszła w życie, wprowadzając ramy, które z jednej strony mają chronić obywateli przed nadużyciami i kradzieżą tożsamości, a z drugiej ułatwić polskim firmom legalny rozwój technologii. To krok w stronę wdrożenia unijnego AI Act, który kładzie fundamenty pod zupełnie nowy system państwowego nadzoru nad algorytmami.
Wejście w życie ustawy – dokładnie 14 dni po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw – formalnie ustanawia Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) organem nadzoru nad rynkiem AI w Polsce. Od dziś biegną również sztywne terminy narzucone parlamentarzystom. Zgodnie z nowymi przepisami, Sejm ma teraz dwa miesiące na wyłonienie przewodniczącego tej instytucji. Jego powołanie na pięcioletnią kadencję, po uzyskaniu akceptacji Senatu, powinno nastąpić najpóźniej w październiku.
Proces budowy nowej instytucji domknie się w listopadzie, kiedy to powołana zostanie cała komisja.W jej skład wejdą m.in. prezes UOKiK, prezes UKE oraz przedstawiciele Komisji Nadzoru Finansowego i Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Co istotne, dzisiejsze przepisy uruchamiają także Społeczną Radę do spraw Sztucznej Inteligencji. Ten liczący od 9 do 15 członków organ opiniodawczo-doradczy ma wspierać komisję w podejmowaniu kluczowych decyzji rynkowych. Obsługę organizacyjną całego tego aparatu zapewni Ministerstwo Cyfryzacji.
Koniec z nachalnymi reklamami i plagą deepfake’ów. Sztuczna inteligencja pod kontrolą
Ale o co w tym wszystkim chodzi? Głównym celem wchodzącej dziś w życie ustawy jest bezpośrednia ochrona obywateli. Nowe prawo formalizuje nadzór nad funkcjonowaniem sztucznej inteligencji, która do tej pory wymykała się tradycyjnym regulacjom. Prezydent Karol Nawrocki, podpisując pod koniec lipca dokument zaznaczył, że państwo nie może zamykać oczu na ciemną stronę nowych technologii.
– Nie możemy jednak ignorować zagrożeń: kradzieży tożsamości, fałszowania wizerunku, deepfake’ów czy wykorzystywania technologii do krzywdzenia dzieci i młodzieży – mówił.
Nowo powołana komisja przyjmie skargi obywateli, przedsiębiorców i urzędów na szkodliwe działanie algorytmów. Jak zapowiadało Ministerstwo Cyfryzacji, nowe przepisy mają pomóc ograniczyć praktyki wykorzystujące systemy AI do śledzenia internautów. Chodzi między innymi o reklamy dobierane na podstawie informacji zbieranych o użytkownikach. Do zadań KRiBSI będzie należeć nadzorowanie przestrzegania unijnego AI Actu. Komisja zajmie się również przeciwdziałaniem zagrożeniom wynikającym z niekontrolowanego rozwoju systemów sztucznej inteligencji.
Bezpieczna przestrzeń dla biznesu, czyli piaskownice regulacyjne
Ustawa nie skupia się wyłącznie na zakazach i karach. Znacząca część przepisów, które dzisiaj zaczynają obowiązywać, ma stymulować rozwój polskiego sektora technologicznego. Kluczowym mechanizmem wsparcia są tzw. piaskownice regulacyjne. Są to wyizolowane i kontrolowane środowiska informatyczne, w których przedsiębiorstwa mogą testować swoje autorskie rozwiązania pod nadzorem ekspertów. Wszystko przy jednoczesnym, czasowym wyłączeniu najbardziej rygorystycznych obostrzeń prawnych.
Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski podkreślał znaczenie tego rozwiązania dla rodzimych startupów.
– Firmy muszą mieć łatwość w testowaniu rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję w bezpiecznym otoczeniu prawnym. Piaskownice regulacyjne AI, które wprowadzamy, przyspieszą rozwój i wykorzystanie komercyjne tej technologii – mówił.
Dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw udział w tym programie jest bezpłatny. Przepisy mają gwarantować firmom pełną ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa podczas ewentualnych postępowań prowadzonych przez komisję. Dodatkowo ustawa nadaje dziś ministrowi cyfryzacji uprawnienia do udzielania wsparcia finansowego z budżetu oraz środków unijnych na badania nad AI, a także do notyfikowania jednostek oceniających zgodność systemów ze standardami UE, w porozumieniu z Polskim Centrum Akredytacji.
Kaskadowe wprowadzanie prawa w Polsce i w Europie
Dzisiejsze wejście w życie zasadniczej części ustawy to drugi etap z zaplanowanego, trzyczęściowego harmonogramu wdrażania nowych przepisów w Polsce. Pierwszy krok wykonano 28 lipca, kiedy to umożliwiono ministrowi cyfryzacji rozpoczęcie przygotowań organizacyjnych do uruchomienia KRiBSI. Z kolei trzeci, decydujący etap nastąpi 28 października. To właśnie jesienią w życie wejdą przepisy nadające komisji twarde kompetencje do egzekwowania prawa. W tym uprawnienia do prowadzenia bezpośrednich kontroli, wydawania indywidualnych decyzji oraz nakładania dotkliwych kar finansowych. Operacyjna działalność komisji w praktyce rozpocznie się najwcześniej w listopadzie.
Polska ustawa jest ściśle powiązana z harmonogramem wdrażania unijnego AI Actu, który wszedł w życie 1 sierpnia 2024 roku. Regulacje unijne wchodzą w życie stopniowo. Już w lutym 2025 roku nabrały mocy przepisy zakazujące w UE najbardziej niebezpiecznych systemów AI. Do 2 sierpnia 2025 roku kraje członkowskie miały czas na powołanie organów nadzoru rynku. Z kolei zaledwie kilka dni temu, zaczął obowiązywać unijny nakaz wyraźnego oznaczania treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję. Kolejną ważną datą będzie 2 grudnia 2027 roku, gdy rygorystycznymi wymogami zostaną objęte systemy wysokiego ryzyka. Pełne wdrożenie europejskiego paktu nastąpi ostatecznie w 2028 roku.
Źródło tekstu: gov.pl, Kancelaria Prezydenta, PAP / Zdjęcie otwierające: Magnific.com – magnific