„Nasze wyniki ujawniły, że każda gwiazda ma wokół siebie dysk gazu i pyłu, a ponadto wokół obu gwiazd tworzy się większy dysk.”, powiedziała astronom Ana Karla Díaz-Rodríguez z Instituto de Astrofísica de Andalucía w Hiszpanii. „Ten zewnętrzy dysk zawiera spiralną strukturę, która zasila materię w poszczególnych dyskach. W każdym z dysków w przyszłości może narodzić się układ planetarny. Jest to wyraźny dowód na obecność dysków wokół obu gwiazd oraz wspólnego dysku w układzie podwójnym.”
Proces powstawania gwiazd i planet
Gwiazdy rodzą się z gęstych węzłów w obłokach gazu molekularnego unoszących się w przestrzeni. W odpowiednich warunkach jeden z takich węzłów zapada się pod wpływem własnej grawitacji i zaczyna się obracać. Gdy ten rotuje, otaczająca go materia spłaszcza się w dysk, który niczym nitka na szpulce zwija się w gwiazdę, napędzając jej wzrost.
Kiedy proces powstawania gwiazdy dobiega ku końcowi, wszystko, co pozostaje w jej otoczeniu, staje się dyskiem protoplanetarnym. Ziarna pyłu w tym dysku z czasem łączą się w odpowiednio duże kępy, które dają początek planetom, asteroidom, kometom, księżycom, planetom karłowatym i nie tylko. Wiemy, że wszystko to zachodzi z łatwością wokół pojedynczych gwiazd. W końcu, dowodem na to jest sam Układ Słoneczny. Poza tym, większość dotychczasowych egzoplanet odkryto wokół gwiazd pojedynczych. Uważa się, że układy gwiazd wielokrotnych, tworzące środowisko bardziej skomplikowane grawitacyjnie, są nieco bardziej wrogie dla procesu formowania się planet.
Młoda gwiazda podwójna
SVS 13 znajduje się stosunkowo blisko Ziemi, w obłoku gwiazdotwórczym znanym jako obłok molekularny Perseusza. Jest to bardzo młoda gwiazda podwójna. Składa się ona z dwóch gwiazd o łącznej masie mniej więcej równej masie Słońca. Gwiazdy te są zamknięte na bardzo ciasnej orbicie. Dzieli je tylko 90 jednostek astronomicznych. Dla porównania, Pluton jest oddalony o około 40 jednostek astronomicznych od Słońca.
Aby dowiedzieć się więcej o przestrzeni otaczającej omawianą gwiazdę podwójną, Díaz-Rodríguez i jej zespół przestudiowali 30 lat danych obserwacyjnych na jej temat, pozyskanych przez Obserwatorium Very Large Array (VLA). Dodatkowo przeprowadzono nowe obserwacje z pomocą teleskopu ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array).
Trzy dyski protoplanetarne
Badania pozwoliły naukowcom zrekonstruować orbitę gwiazdy podwójnej i określić masy gwiazd, orientację układu oraz rozmiary, a także masy dysków. Dzięki tym badaniom odkryto dwa małe dyski protoplanetarne, jeden o promieniu pyłu wynoszącym 12 jednostek astronomicznych i drugi o promieniu pyłu wynoszącym 9 jednostek astronomicznych. Promień gazowy obydwu rozciąga się na 30 jednostek astronomicznych. Dostrzeżono też wspomniany ogromny dysk otaczający dwa mniejsze wraz z ich gwiazdami. Ma on ramiona spiralne, a jego promień to aż 500 jednostek astronomicznych.
Co ciekawe, otoczenie SVS 13 interesuje astrofizyków nie tylko ze względu na obecność trzech dysków protoplanetarnych. To dlatego, że wcześniej wykryto w nim złożone cząsteczki organiczne będące prekursorami cząsteczek niezbędnych do powstania życia. Oznacza to, że planety, które tam powstaną, będą je zawierały.
Rzecz jasna, zapewne nie będziemy mogli być światkami powstawania planet wokół SVS 13. Niemniej, wiedza o tym, że znajdują się tam wspomniane organiczne cząsteczki, może nam pomóc rozwiązać zagadkę tego, skąd życie wzięło się na Ziemi.
Źródło: Uniwersytet Manchesterski, fot. tyt. ESO/L. Calçada