Chcesz, żeby Twój komputer działał szybciej, a gry lub aplikacje ładowały się błyskawicznie? Zanim zaczniesz kombinować z procesorem czy kartą graficzną, zajrzyj do… pamięci RAM. Zwłaszcza jeśli korzystasz z nowoczesnych modułów DDR5, tak jak te od XPG, które mam dziś na tapecie.
Co mam na warsztacie?
Do naszej redakcji trafiły kości pamięci XPG Lancer Neon DDR5, marki należącej do ADATA – i nie dość, że wyglądają naprawdę świetnie, to jeszcze oferują taktowanie 8000 MT/s przy opóźnieniach CL38 i napięciu 1.45 V. Na papierze – kozackie. Ale nawet tak dobrej klasy sprzęt wymaga odrobiny ręcznej roboty, by zaoferować pełnię mocy. Tak, Twoje pamięci również i być może nawet nie zdawałeś sobie z tego sprawy.
Tutaj mała uwagą: 8000 MT/s to wartość „efektywna” – rzeczywiste taktowanie zegara wynosi połowę tej wartości, czyli 4000 MHz. To cecha każdej pamięci typu DDR (Double Data Rate).
Montujesz i… działa. Ale nie optymalnie
Kości pamięci RAM można po prostu włożyć do płyty głównej i cieszyć się działającym komputerem. Tyle że domyślne ustawienia BIOS/UEFI często ograniczają potencjał tych pamięci – ustawiają je na tzw. JEDEC, czyli bardzo konserwatywne parametry. Działają? Działają. Ale mogą działać lepiej. Co zrobić, aby tak się stało?
Prosty sposób – włącz profil XMP/EXPO
Jeśli nie chcesz bawić się w ręczne ustawienia, wystarczy włączyć profil XMP (Intel) lub EXPO (AMD) w BIOS-ie lub UEFI swojej płyty głównej. To nic innego jak „fabryczne OC” – bezpieczne i przetestowane przez producenta ustawienia, które w większości przypadków dają duży wzrost wydajnościowy bez żadnego ryzyka. Kilka klików – i gotowe. Przeważnie opcja jest widoczna już w uproszczonym menu, czasami wymaga aktywacji zaawansowanych ustawień.
W przypadku pamięci XPG Lancer Neon DDR5 miałem do wyboru jeden profil i wybrałeś właśnie ten dostępny. W niektórych przypadkach mogą być zapisane dwa lub nawet trzy różne profile, różniące się od siebie taktowaniem, opóźnieniami oraz napięciem. Który będzie najlepszy dla Twojego komputera? Będziesz musiał to sprawdzić samodzielnie! Pomoże Ci w tym weryfikacja za pomocą benchmarków, których przykłady podajemy poniżej.
Chcesz więcej? Czas na ręczne podkręcanie
Dla tych, którzy lubią dłubać i wyciskać każdą klatkę więcej w grach – polecamy manualny overclocking. W tym celu należy udać się do BIOS/UEFI w poszukiwaniu zaawansowanych opcji. Tam w ustawieniach pamięci należy zwrócić uwagę na kilka rzeczy.
Najważniejsze parametry przy podkręcaniu pamięci:
- Timingi: CL, tRCD, tRP, tRAS – im niższe, tym szybszy dostęp do danych, ale nie zawsze – czasem wyższe taktowanie z luźniejszymi timingami daje lepszy wynik w praktyce
- Taktowanie (Memory Frequency): im wyższe, tym większa przepustowość.
- Napięcie (DRAM Voltage): wyższe napięcie może pomóc w stabilności, ale uwaga – to robi się już gorące (dosłownie i w przenośni).
Manualne podkręcanie pamięci RAM odbywa się poprzez zmianę wyżej wymienionych wartości. Optymalnym jest dążenie do jak najniższych timingów (opóźnień), jak najwyższego taktowania oraz możliwie najniższego napięcia. Bardzo ważnym jest, aby nie przekraczać dopuszczalnego dla pamięci napięcia, bowiem można w ten sposób uszkodzić sprzęt.
Podstawowa zasada: drobne zmiany i częste testy stabilności. Każdą zmianę parametrów trzeba zweryfikować, badając stabilność działania komputera za pomocą narzędzi takich jak MemTest86, TestMem5 albo innymi polecanymi. Cel: szukasz złotego środka między timingami a taktowaniem. Czasem warto poświęcić trochę jednego dla zysku drugiego. Obniżanie timingów z czasem wymaga obniżania taktowania. Zwiększanie taktowania – podnoszenia timingów. Im wyższe napięcie (w granicach rozsądku), tym więcej potencjału do działania.
A jak to wyglądało u mnie?
Kości XPG od ADATA udało się podkręcić do wartości 8200 MHz przy timingach CL 36 i napięciu 1.5 V – po wielu próbach, testach i… kubku kawy. Zyski w wydajności? Kosmetyczne, ale niewielkim kosztem, więc gra jest warta świeczki. W niektórych przypadkach i w określonych warunkach podkręcaniem pamięci RAM DDR5 można zyskać nawet kilkuprocentowy wzrost wydajności w grach i zastosowaniach profesjonalnych.
Podsumowanie
Podkręcanie RAM-u, zwłaszcza DDR5, to świetny sposób na darmowe zwiększenie wydajności komputera. Nawet bez zaawansowanej wiedzy możesz zyskać sporo dzięki profilom XMP/EXPO. Kości pamięci XPG Lancer Neon DDR5 oferują doskonałą wydajność nawet bez podkręcania. A jeśli masz czas i chęci – ręczne OC to prawdziwa gratka dla entuzjastów.
Zasada? Spokój, testy i cierpliwość. Efekty mogą naprawdę zaskoczyć.
Materiał powstał we współpracy z ADATA